Gmina

Wstęp

Gmina Ozimek może poszczycić się najstar­szym w Europie Żelaznym Mostem Wiszącym z 1827r., który został nagrodzony w prestiżo­wym konkursie Zadbany Zabytek 2012, w 2014 r. otrzymał nagrodę Footbridge Award, a w 2017 r. został wpisany na Listę Pomników Historii. Terminem tym określa się zabytek nieruchomy o szczególnym znaczeniu dla kultury naszego kraju. Pomniki historii ustanawiane są od 1994 r. Do dziś to najwyższe wyróżnienie nadano 60 zabytkom.

Najstarszy żelazny most wiszący na kontynencie europejskim

Historia         

W 1753 r., w miejscu dzisiejszego Ozimka, nad brzegiem Małej Panwi, na polecenie króla Prus Fryderyka II powstały pierwsze dwa piece do wytopu żelaza. Huta przyjęła nazwę Malapane. 34 lata później, po raz pierwszy do topienia rudy żelaza zastosowano koks. Dzięki temu, miejscowa huta stała się zakładem przodującym w tej dziedzinie w całej Europie. Dwa lata później Ozimek znów przodował - tym razem w budowie mostów żelaznych.

Pierwszy żelazny most łukowy wykonano dla miejscowości Łażany na Dolnym Śląsku. Obiekt nie zachował się do dzisiejszych czasów, w przeciwieństwie do bardziej zaawansowanego technicznie - wiszącego mostu łańcuchowego, powstałego w Ozimku. Oddano go do użytku 12 września 1827 r. i był na owe czasy dziełem pionierskim Karla Schotteliusa - królewskiego mistrza hutniczego, ewenementem na światową skalę. Wybudowany za 4.200 talarów, most stanowił główną przeprawę na szlaku Dobrodzień - Opole.

Most miał nośność 3 ton i wielokrotnie oparł się zagrożeniom, m.in. wielkiej powodzi z 1830 r., kiedy zniszczeniu uległa zapora na Małej Panwi. W 1854 r. wzmocniono przęsło i zmieniono sposób zakotwień łańcuchów, a od 1945 r. - po poważnym uszkodzeniu - został wyłączony z ruchu kołowego. W roku 1969 obiekt wpisano do rejestru zabytków techniki.

Most składa się z przęsła podwieszonego do żelaznych łańcuchów, wspartych na dwóch żeliwnych pylonach, złożonych z odlewanych, ażurowych płyt, zwieńczonych neogotyckimi portalami. Ważąca około 55 ton konstrukcja oparta jest na murowanych przyczółkach. Rozpiętość w osiach pylonów wynosi 31,5 m, przęsło mierzy 28,6 m długości i 6,0 m szerokości, a cały most składa się z około 1600 żelaznych części - w dużej mierze wykonanych ręcznie, kutych. Jako jeden z nielicznych, przetrwał do dzisiejszych czasów, praktycznie w stanie oryginalnym.

Dzisiaj

Most jest największą dumą Ozimka, a jego wizerunek znajduje się w herbie miasta.

W latach 2009-2011 został gruntownie odrestaurowany w ramach projektu „Utworzenie Regionalnego Centrum Turystycznego Dolina Małej Panwi” w ramach RPO Województwa Opolskiego na lata 2007-2013. W ramach inwestycji m.in. oczyszczono i zakonserwowano około 1600 części, a łańcuchową konstrukcję mostu wzmocniono stalowymi linami. Ponadto most otrzymał perfekcyjnie wkomponowane oświetlenie, które pokazuje cały jego majestatyczny urok po zmroku.

W 2012 r. obiekt otrzymał nagrodę Zabytek Zadbany w kategorii architektura przemysłowa i dziedzictwo techniki. Organizatorem konkursu, którego celem jest promocja właściwej opieki nad zabytkami i pokazanie najlepszych wzorów właściwego utrzymania obiektów zbytkowych jest Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W 2013 r. na zlecenie Gminy Ozimek dr inż. Przemysław Jakiel z Politechniki Opolskiej opracował dokumentację na potrzeby złożenia wniosku o uznanie mostu za Pomnik Historii. Już 20.09.2013 r. do Opolskiego Konserwatora Zabytków wpłynął wniosek Burmistrza Ozimka, który 12.11.2013 r. uzyskał poparcie Konserwatora Zabytków i wraz z dokumentacją został przesłany do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W dniu 16 lipca 2014 roku, w londyńskim Imperial College, podczas konferencji „Footbridge 2014” miała miejsce uroczystość wręczenia nagród dla najlepiej zaprojektowanych nowych kładek dla pieszych. Zwycięzcą w kategorii - historic renovation/reuse - obiekt najlepiej odrestaurowany - został zabytkowy wiszący most w Ozimku. Prestiżową Footbridge Award 2014 nagrodę otrzymał jako pierwszy obiekt w Polsce.

W 2017 r. most obchodzi 190. rocznicę „urodzin”. W związku z tym to wyjątkowy prezent, że 15 marca podczas uroczystości w Pałacu Prezydenckim nasz najważniejszy zabytek – perełka kunsztu hutniczego naszego regionu Żelazny łańcuchowy most wiszący na rzece Mała Panew, który został wykonany w Hucie Malapane w Ozimku, został wpisany na listę Pomników Historii.

The oldest European chain bridge.

History

In 1753 Prussian king Frederick the Great has ordered for the two first blast furnaces to be built on the bank of Mała Panew river, where the town of Ozimek now stands. The ironworks was named Malapane. Domestic coke was first used for the process 34 years later, thanks to what Małapane became an European leader of iron production. Two years later Ozimek was the leader again, this time of iron bridges manufacturing.

The first iron humpback bridge was made for the Lower Silesian town Łażany. The bridge does not longer exist, but the more advanced chain bridge in Ozimek does. It was opened for use on September 12th, 1827 and was a progressive work of Karl Schottelius, the iron manufacturer appointed by the king. In that time the bridge was an one of a kind construction. It was the main bridge by which one could get from Dobrodzień to Opole. The cost of manufacturing it has been 4200 thalers.

The bridge’s load carrying capacity was 3 tons. The construction itself has survived many dangers, for example the great flood of 1830 which destroyed the dam on Mała Panew. In 1854 the arch was strengthened and the way the bridge was supported by chains was changed. Since 1945, after a serious damage occurred, crossing the bridge by cars is not allowed. In 1969 the bridge was registered as an object of cultural heritage. 

The bridge’s arch is suspended by iron chains, which are in turn connected to two cast iron pylons, consisting of moulded open work sheets of metal, topped with neo-gothic style portals. The whole object weights about 55 tones, it rests on concrete abutments. The span of the pylons is 31,5 metres, and the arch is 28,6 metres long and 6 metres wide. The bridge consists of about 1600 iron parts, most of which were hand wrought. The bridge has survived in it’s almost original state, which does not happen often.

Today

The bridge is what Ozimek prides itself the most on, it is pictured in the town’s logo. Renovation works of the bridge has begun in Autumn of 2009. Bridge was dismantled and all metal parts were given a meticulous makeover to restore their original details. The abutments and arch were strengthened, the last was also, for safety reasons, suspended on additional steel ropes (which weight around 10 tons, their length being over 400 metres.) Presently, the bridge’s load carrying capacity is 22 tons. The bridge is being illuminated at night.  

Die älteste eiserne Hängebrücke auf dem europäischen Kontinent

Geschichte

Im Jahre 1753 sind auf dem Gebiet der heutigen Stadt Malapane (Ozimek), am Ufer des Flusses Malapane, im Auftrag des Preußenkönigs Friedrichs II. die ersten zwei Öfen fürs Eisenschmelzen entstanden. Das Hüttenwerk wurde Malapane benannt. 34 Jahre später hat man zum ersten Mal fürs Eisenerzschmelzen Koks verwendet. Dank dieser Tatsache wurde das hiesige Hüttenwerk zum Spitzenbetrieb auf diesem Gebiet in ganz Europa. Zwei Jahre später war Malapane wieder an der Spitze – diesmal im Bau der Eisenbrücken.

Die erste eiserne Bogenbrücke wurde für den Ort Laasan (Kreis Schweidnitz) in Niederschlesien errichtet. Das Objekt ist nicht erhalten geblieben, im Gegensatz zu dem, welches technisch mehr fortgeschritten ist – der Kettenbrücke, die in Malapane entstanden  ist. Sie wurde am 12. September 1827 zur Benutzung freigegeben und war zu damaliger Zeit Pionierleistung von Karl Schottelius – dem königlichen Hüttenmeister und eine Sensation auf globaler Ebene. Die für 4.200 Taler gebaute Brücke erfüllte die Funktion der Hauptverbindung auf dem Weg zwischen Guttentag und Oppeln.

Die Belastbarkeit der Brücke betrug 3 Tonnen. Sie stellte sich mehrmals einigen Bedrohungen entgegen, u. a. der großen Flut im Jahre 1830, als der Staudamm auf der Malapane zerstört worden ist. Im Jahre 1854 wurde das Brückenjoch gefestigt/ verstärkt sowie die Art und Weise der Kettenverankerung geändert. Ab dem Jahr 1945 – nach einer ernsthaften Beschädigung – wurde sie für den Fahrzeugverkehr gesperrt. Im Jahre 1969 wurde dieses Objekt ins Register der technischen Denkmäler eingetragen.

Die Brücke besteht aus dem an eiserne Ketten aufgehängten Brückenjoch, die eisernen Ketten werden an zwei Gusspylonen gestützt, die aus Gussschlitzplatten bestehen, welche wiederum mit neogotischen Portalen verziert sind. Die etwa 55 Tonnen wiegende Konstruktion stützt sich auf gemauerten Brückenköpfen. Die Spannweite in den Pylonenachsen beträgt 31,5 Meter, das Brückenjoch ist  28,6 Meter lang und 6,0 Meter weit, die ganze Brücke besteht aus etwa 1600 eisernen Elementen – im großen Maß sind sie handgefertigt, geschmiedet. Als eine von wenigen ist sie bis heute praktisch Originalzustand erhalten.

Heutzutage

Die Brücke ist der größte Stolz von Malapane und ihre Abbildung befindet sich im Stadtwappen. Eine generelle Renovierung der Brücke begann im Herbst 2009. Nach dem Abbau wurden alle Metallelemente einer gründlichen Restaurierung unterzogen, dadurch wurden diese Details wiederaufgebaut, die in der Vergangenheit verschwunden sind. Die Brückenköpfe sowie das Brückenjoch wurden auch verstärkt. Aus Sicherheitsgründen wurden sie an Zusatzleinen aufgehängt (die Masse des Befestigungsstahls - etwa 10 Tonnen, mehr als 400 Meter Gesamtlänge der Leinen). Heutzutage beträgt die Belastbarkeit der Brücke 22 Tonnen, Sie ist in der Nacht beleuchtet.

Gdy Fryderyk II po dwóch wojnach śląskich objął Śląsk, dążył przede wszystkim do tego, aby w każdej dziedzinie poprawić stan nowo otrzymanej prowincji. Był również świadomy, że trzecia decydująca walka o utrwalenie swego panowania na Śląsku jest nieunikniona. Dlatego też zajęte twierdze śląskie należało uczynić zdatnymi do wypełniania zadań obronnych i zwiększyć produkcję amunicji. Główną przyczyną założenia licznych zakładów metalowych była ich niedostateczna ilość na świeżo zdobytych terenach. W ziemi, w nieprzebytych lasach nad Małą Panwią ukryte były pełnowartościowe rudy. Wykupiono więc położony między Krasiejowem a Schodnią młyn Ozimka i założono tam zakład hutniczy. Tam, w okolicy porośniętej gęstymi lasami, otoczonej mokradłami i bagnami, słabo zaludnionej, powstała pierwsza huta żelaza na Górnym Śląsku. Od nazwy rzeki nazwano ją Malapane. Budowę rozpoczęto w 1753 r., a już w rok później uruchomiono hutę. Wielkim nakładem finansowym sprowadzono wykwalifikowanych robotników - protestantów - wraz z rodzinami z Brandenburgii, Saksonii i Harzu. Urzędnicy i robotnicy przybyli do huty, musieli w pierwszych latach jej istnienia rezygnować z zaspokajania swoich religijnych potrzeb lub szukać możliwości ich zaspokojenia w oddali. Wraz ze zwiększaniem się ludności protestanckiej, potrzeba wybudowania kościoła ewangelickiego stawała się coraz pilniejsza. Władze państwowe, wydaje się, że na życzenie gminy, musiały sprostać temu zapotrzebowaniu. Przydzieliły więc w 1768 r. w osobie kaznodziei Johanna Christiana Richtera istniejącej gminie (wspólnocie) hutniczej pierwszego duszpasterza, który objął swój urząd 7 sierpnia tego roku. Tak w 1768 r. stał się Ozimek samodzielną parafią. Pastor zobowiązał się równocześnie do nauczania młodzieży. Parafia była bardzo rozległa, obejmowała nie tylko wspólnotę hutniczą Malapane i okoliczne wsie ale również takie miasta jak Dobrodzień i Strzelce Opolskie. Wraz z upływem lat, gdy w okolicy zaczęły powstawać nowe parafie, macierzysta w Ozimku stawała się mniejsza. Przed wojną obejmowała następujące miejscowości: Ozimek wraz z Jedlicami, Schodnia, Antoninek, Szczedrzyk, Dylaki, Kadłub Turawski, Biestrzynnik, Daniec, Krasiejów (wieś i leśnictwo). Dębską Kuźnię (wieś i majątek), Lasy, Krzyżowa Dolina, Niwki, Paliwoda, Spórok oraz filię w Mnichowie, gdzie każdego miesiąca odbywały się nabożeństwa i zajęcia w szkole.

Przez pierwsze pięćdziesiąt lat istnienia parafia nie posiadała kościoła. Nabożeństwa odbywały się w tzw. "zameczku", gdzie na piętrze urządzono salę modlitwy wyposażoną w ołtarz i ambonę a od 1781 r. także w organy. Przez półwiecze służyło to pomieszczenie wiernym zarówno, w dni powszednie jak i świąteczne. Wciąż wzrastająca liczba wiernych coraz postępująca ruina zameczku powodowały konieczność budowy kościoła oraz budynku szkolnego. Niezbędną do tego parcelę uzyskano poprzez zamianę gruntów między karczmarzem Krigarem a Hutą. Autorem projektu kościoła był Karl Friedrich Schinkel. 24 czerwca w dniu św. Jana położono kamień węgielny pod budowę nowego domu Bożego. Po zakończeniu budowy 8 kwietnia 1821 r. kościół został poświęcony i otrzymał imię św. Jana. Niestety ów dom boży nie posiadał wieży. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdowała się wprawdzie drewniana dzwonnica z dwoma żeliwnymi dzwonami, które w 1855 zastąpiono metalowymi. Było to możliwe dzięki dobrowolnym składkom wiernych. Ponieważ drewniana dzwonnica była w nienajlepszym stanie i niezbyt nadawała się dla nowych dzwonów, w gminie zrodził się pomysł, aby do kościoła dobudować kamienną wieżę, z której dźwięki dzwonów będą lepiej słyszalne. Niestety nie uzyskano pozwolenia. Dopiero w 1858 r. udało się parafii osiągnąć cel, gdy ówczesny minister handlu í rzemiosła von Hendt będąc w hucie odwiedził także kościół i na ustną prośbę wyrażoną przez dyrektora huty przyrzekł swe poparcie w staraniach o zezwolenie i środki finansowe na budowę wieży kościelnej. Inspektor Munscheid wykonał plan wieży stojącej przed frontem kościoła, a połączonej z nim niewielką salką. Plan ten został zatwierdzony i na jego wykonanie przyznano 5370 marek. Wnet rozpoczęto budowę. Kamień węgielny pod wieżę położono 19 września 1859 r., a w 1860 r. odbyło się uroczyste poświęcenie wieży, wzniesionej na chwałę Bożą jako trwały pomnik wiary ewangelickiej na tej ziemi.